سه شنبه 4 مهر 1396 | 5. محرم 1439 | September 26 2017
از «آمنو» تا «پاس»
محمد قیاسی كارشناسي ارشد اديان و فلسفه


احزاب فعال اسلامی در کشور مالزی

 

 

 مالزی کشوری با حکومت پادشاهی مشروطه است. ازاین‌رو در یک چنین فضایی نا‌خودآگاه افراد و گروه‌ها برای رسیدن به آرمان‌های خود به تشکیل حزب مبادرت می‌ورزند  از احزاب مهم‌ مالزی «آمنو» و «پاس» را می‌توان نام برد. این دو حزب هدف‌ غایی خود را ادارۀ کشور مالزی براساس شریعت اسلامی تعریف کرده‌اند. هرچند این احزاب خط‌مشی جداگانه‌ای برای رسیدن به اهدافشان دارند و همین باعث انشعابات زیاد فکری در آنها شده ‌است، ‌‌در این نوشتار کوشیده‌ایم بیشتر نحوة شکل‌گیری، آرمان‌ها و فعالیت‌های این احزاب را بررسی کنیم.

حزب آمنو

دوران پس از جنگ جهانی دوم، دوران تولد احزاب سیاسی نیز به‌شمار می‌آید. در ماه مه۱۹۴۶ سازمان ملی مالایی‌های متحد «آمنو» توسط گروهی از تحصیل‌کرده‌های مالایی تشکیل شد. حزب آمنو اولین حزبی بود که به‌طور رسمی در مالزی شکل گرفت. اولین دبیر حزب داتو عون‌بن‌جعفر، از اشراف ایالت جوهور بود. هدف اصلی این تشکیلات سیاسی، مخالفت با طرح تشکیل اتحادیه مالایان بود که انگلیسی‌ها برای نظام سیاسی مالزی در نظر گرفته بودند. در صورت تحقق این طرح، قدرت سلاطین مالایی نادیده گرفته می‌شد و سلطۀ سیاسی مالایی‌ها که به لحاظ اقتصادی در موقعیت ضعیفی قرار داشتند، محدود می‌گردید. ازاین‌رو آمنو توانست نه تنها طرح انگلیسی‌ها را خنثی کند، بلکه با قدرت در جریان اصلاح قانون اساسی ظاهر شد، حقوق مالایی‌ها و سایر بومیان را حفظ و برای کسب استقلال از راه‌های مسالمت‌آمیز پافشاری کرد. آمنو با تکیه بر حفظ ارزش‌های فرهنگ مالایی و اسلامی و اعتلای وضعیت مالایی‌ها توانست توده‌های روستایی و شهری قوم مالایی را با خود همراه سازد. همچنین شعارهای پیشرفت اقتصادی و آزادی مذهب این حزب مورد استقبال اقوام چینی و هندی قرار گرفت.

به دنبال وقایع ماه مه ۱۹۶۸ و بروز پدیدة احیاگری اسلام در مالزی و رشد روند خودآگاهی و همبستگی بر پایة مذهب، حزب آمنو به تبعیت از این جریانات و در بعضی موارد همگام با آنها به اقداماتی دست زد. برگزاری مسابقات قرائت قرآن، بنای مساجد جدید و بزرگ، ترغیب وزرای کابینه برای شرکت در نمازهای جماعت با لباس مالایی، تأسیس بانک اسلامی، تأسیس دانشگاه بین‌المللی اسلامی، ممنوعیت ورود گوشت‌هایی که ذبح اسلامی نشده‌اند به کشور، افزودن برنامه‌های اسلامی و مذهبی در رادیو و تلویزیون و قطع تغذیة دانش‌آموزان در مدارس در ماه مبارک رمضان از‌جمله آنها بود.

حزب آمنو در دوران حیات خود چندین‌بار دچار بحران و تحول شد. در سال‌های نخستین تشکیل حزب، تضادهایی هم در سطح مدیریت و هم در بدنة اصلی به وجود آمد. در سال ۱۹۵۱م اختلاف بین اسلام‌گرایان و ملی‌گرایان به انشعاب منجر گردید. اسلام‌گرایان پس از انشعاب، حزبی به نام حزب اسلامی «پان مالایا» تشکیل دادند که بعدها «حزب پاس» نامیده شد. از دیگر تحولات آمنو استعفای داتو عون جعفر بود که بر ملیت و کم‌رنگ کردن قومیت تأکید می‌نمود. تنش‌های قومی سال ۱۹۶۹م، به کنار رفتن تنکو عبدالرحمان، اولین نخست‌وزیر و دبیرکل حزب، منجر گردید. در سال ۱۹۷۸م جناح طرفدار تنکو عبدالرحمان با شکست دیگری روبه‌رو شد و هارون ادریس، رهبر این جناح به جرم فساد به زندان افتاد. ده سال بعد بار دیگر حزب با یک بحران درون حزبی روبه‌رو شد و سیاست‌های افراطی و متفاوت ماهاتیر محمد (رئیس‌جمهور وقت مالزی) بین سران آمنو شکاف ایجاد کرد. بین تنکو رزالیق حمزه و ماهاتیر محمد رقابتی شدید در گرفت که سبب پیروزی ماهاتیر شد. او با یک مانور زیرکانه حزب آمنو را منحل کرد و تشکیلات جدیدی برای حزب پدید آورد که نام آن را آمنوی جدید گذاشت و بدین‌ترتیب به‌زعم برخی از کارشناسان، ماهاتیریسم بر حزب حاکم شد. حتی هنگامی که انور ابراهیم، فرد محبوب توده‌های مالایی، در سال ۱۹۹۷م در جریان بحران مالی در مقابل ماهاتیر ایستاد، نتوانست وی را از رأس قدرت حزب به زیر آورد.

در حزب آمنو هشتصد هزار عضو ثبت‌نام کرده است که نیمی از آنها زن هستند. در انتخابات سال ۲۰۰۴م گفته شد که سه میلیون نفر از ده میلیون نفری که واجد شرایط رأی‌دهی هستند عضو حزب آمنو بودند. این حزب از حمایت کشاورزان، ماهی‌گیران و بسیاری از افراد طبقۀ متوسط شهری مالایی برخوردار است، اعضای زیادی از این حزب در خارج از کشور تحصیل کرده‌اند. بسیاری از دانشگاهیان نیز از این حزب تبعیت می‌کنند.

حزب پاس

این حزب در سال ۱۹۵۴م از انشعاب شاخة اسلام‌گرای حزب آمنو به رهبری حاج احمد فواد، از رهبران علمای مذهبی مالزی، پدید آمد. ریشه‌های فکری این حزب پس از جنگ جهانی دوم در مجلس اعلای مذهبی مالایا و از حزب‌المسلمین که در سال ۱۹۴۸م تشکیل شد و عمر کوتاهی داشت، برآمده است. این حزب از ابتدای تأسیس، خواهان تشکیل حکومت اسلامی بود. احیای ملی‌گرایی مبتنی بر اسلام‌گرایی افراطی، از نتایج سیاست‌های این حزب در مالزی بود. حزب اسلامی پاس در سراسر دهة ۱۹۶۰م به عنوان حزبی مخالف عمل می‌کرد و ضمن تأکید بر ویژگی‌های فرهنگ مالایی، خواهان پذیرش اصول اسلام در زندگی فردی و اجتماعی بود. در اوایل دهة ۱۹۷۰م به هنگام تشکیل جبهۀ ملی، حزب پاس به این جبهه ملحق شد. اما همسویی با حزب حاکم دولت پس از چند سال به جدایی کشیده شد.

درسال ۱۹۷۸م تحولی در امر رهبری حزب پدید آمد. در این سال، سیاست حزب از تأکید بر هویت مذهبی به متمرکز شدن به هویت اسلامی تغییر یافت. از این سال علمای مذهبی در عرصه‌های تصمیم‌گیری حزب نقش اول را ایفا نمودند. براین اساس مجلس شورای علما تشکیل شد تا حزب از نظرات آنها بهره‌مند شود. در انتخابات ۱۹۷۸ که حزب پاس از جبهۀ ملی جدا شده بود، توانست فقط پنج کرسی از ۱۵۴ کرسی پارلمان را به دست آورد. در سال‌های دهۀ۱۹۸۰م، حزب پاس با تحولاتی که از لحاظ ایدئولوژی پیدا کرده بود و نیز تحت‌تأثیر انقلاب اسلامی ایران، خواستار ایجاد حکومت اسلامی در مالزی بود. ماهاتیر محمد به اقدامات اسلام‌گرایی دولت که از دهۀ قبل آغاز شده بود، ابعاد گسترده‌تری داد و حربة غیراسلامی بودن دولت را تا حدود زیادی از دست حزب پاس گرفت. حزب بر‌اساس سیاست جدید خود، بر حذف بهرۀ بانکی و جایگزین کردن قوانین زکات به جای نظام مالیاتی کنونی تأکید داشت. همچنین برای تزکیۀ نفس دستورالعمل‌هایی را تنظیم نمود. پاس با سرمایه‌داری،کمونیسم، لیبرالیسم، سوسیالیسم و ملی‌گرایی مخالف است.

در انتخابات سال ۱۹۸۲ بیشترین تضاد بین دو حزب مهم مالایی، یعنی آمنو و پاس پدید آمد. حزب پاس اعلام کرد که باید قانون اساسی بر پایة اصول و حقوق اسلام شکل گیرد و حزب آمنو را متهم به سکولار بودن نمود و حتی برخی از افراد حزب آمنو را کافر دانست. مقامات آمنو توسعة اقتصادی را نه تنها غرب‌گرایی نمی‌دانستند، بلکه برای اعتلای انسان و پذیرش نظم و پای‌بندی‌های اخلاقی و معنوی مفید می‌دانستند.

حزب پاس پس از به زندان افتادن انور ابراهیم در سال ۱۹۹۸م در میان مالایی‌های بعضی از ایالات از محبوبیت بیشتری برخوردار شد. تعدادی از مالایی‌ها که از سیاست‌های حزب آمنو و شخص ماهاتیر محمد سرخورده شده بودند به حزب پاس روی آوردند. در انتخابات سال ۱۹۹۹م این حزب توانست کنترل دو ایالت از سیزده ایالت مالزی را به دست آورد و ۲۷ کرسی پارلمان را کسب کند. این میزان بیش از سه برابر انتخابات قبلی بود ولی نسبت به کل تعداد کرسی پارلمان که ۱۳۹ کرسی است، بسیار کم بود. پس از واقعۀ ۱۱ سپتامبر، ماهاتیر به خوبی نقش رهبر میانه‌رو اسلامی را ایفا کرد و به نظر می‌رسد به این ترتیب توانست تا حدودی محبوبیت خود را که به خاطر ماجرای انور ابراهیم از دست داده بود، باز یابد. از سوی دیگر حزب پاس با دستگیری تعدادی از مبارزان تندروی اسلامی به دلیل داشتن ارتباطات مشکوک، حمایت بسیاری از مالایی‌های ترقی‌خواه را که در سال‌های پایانی هزارۀ دوم به خاطر صداقت رهبران آن به این حزب گرایش پیدا کرده بودند، از دست داد. درواقع یک ماه پیش از حمله ۱۱سپتامبر، نیروهای امنیتی مالزی توانسته بودند یک گروه از مبارزان اسلامی را دستگیر نمایند. بعضی از این افراد عضو حزب پاس بودند و رئیس آنها نیک عدلی پسر بزرگ نیک عبدالعزیز، رهبر حزب پاس بود. دولت در آن زمان ادعا نمود که این عده قصد سرنگونی حکومت را داشته‌اند.

از سوی دیگر برنامه‌های حزب پاس مانند اصرار بر انجام قوانین سختگیرانه در مراکز تفریحی، هتل‌ها، استخرهای شنا، اجرای موسیقی‌های راک و پاپ حتی رقص‌های سنتی و ممنوعیت اجرای نمایش برای زنان بالاتر از ۱۲ سال موجب کاهش گردشگر به ایالات تحت کنترل این حزب شده است. در این ایالات گرچه زنان در بازارهای محلی نقش عمده‌ای در خرید و فروش کالا دارند، معمولاً پوشش آنها اسلامی است. به ندرت زن یا دختری را می‌توان دید که پوشش غربی داشته باشد.

حملة امریکا به افغانستان علیه طالبان، موجب شد که خشم تندروها را در حزب پاس تحریک نماید و علیه امریکا اعلام جهاد نمودند. هواداران و اعضای حزب تظاهراتی در جلوی سفارت امریکا در کوالالامپور بر پا نمودند و شعار مرگ بر امریکا و زنده‌باد طالبان سر دادند. این طرفداری حزب از طالبان، برای گروهی از مالایی‌ها که پس از ماجرای انور ابراهیم به این حزب پیوسته بودند، ناخوشایند بود. آنها پی بردند که چنانچه حزب پاس قدرت را در دست گیرد، الگوی طالبان را در کشور پیاده خواهد نمود. این واقعیت بسیاری از آنان را از حزب دور ساخت.

حزب پاس از اسلام به‌عنوان حربه‌ای برای حمله به حزب آمنو استفاده می‌کند. اجرای حدود اسلامی در قوانین جزا، از‌جمله برنامه‌های حزب پاس است که اجرای آن از موارد اختلاف بین حزب پاس و دولت به‌شمار می‌آید. از سوی دیگر این حزب، تبعیضاتی را که حکومت فدرال نسبت به ایالت تحت کنترل پاس اعمال می‌کند، از دلایل توسعه‌نیافتگی این ایالت می‌داند. در سپتامبر ۲۰۰۳، حزب پاس اعلام داشت که آماده است کنترل مالزی را بر‌عهده بگیرد. این نوعی تبلیغات برای انتخابات ماه مارس سال ۲۰۰۴ بود. در این انتخابات حزب برای اطمینان دادن به غیر مسلمانان اعلام داشت که از حقوق آنها دفاع خواهد نمود. این ادعاها نشان‌دهندة موضع جدید حزب پس از روی کار آمدن رهبر جدید، عبدالله آوانگ، بود. وی که در نشست عمومی حزب به مناسبت چهل‌ونهمین سال تأسیس آن صحبت می‌کرد، گفت که حزب او اکنون دولت در سایه را تشکیل داده است. او همچنین تأکید داشت که در ایالت تحت کنترل پاس فساد وجود ندارد و بودجه به‌گونه‌ای تنظیم شده است تا احتیاجات مردم نیازمند را برطرف سازد و عدالت اجتماعی تعمیم یابد. از دیگر استراتژی‌های پاس برای انتخابات سال ۲۰۰۴م این بود که از شکافی که پس از برکناری انور ابراهیم بین مالایی‌های طرفدار حزب آمنو پدید آمده بود و نیز ارتباط مسئله‌داری که بین مقامات حزب آمنو با صاحبان بزرگ مالی و پولی وجود داشت، حداکثر استفاده را بنماید و به جذب هر چه بیشتر آرا بپردازد تا بتواند به سلطه حزب آمنو در میان مالایی‌ها پایان دهد. در این انتخابات حزب پاس می‌خواست علاوه بر تحکیم حاکمیت سیاسی خود بر ایالات کلانتان و ترنگانو، کنترل سایر ایالات شمالی مالزی از‌جمله پرلیس و کداه و نیز ایالت مهم مرکزی پاهانگ را به دست بگیرد. اما نتیجۀ انتخابات به‌گونه دیگری رقم خورد. حزب پاس در این انتخابات مجبور به تحمل شکست سختی شد و ادارة ایالت ترنگانو را از دست داد. همچنین تعداد کرسی‌های حزب در پارلمان از ۲۷ کرسی در انتخابات قبلی، به هفت کرسی سقوط کرد. در مجالس ایالتی نیز تعداد نمایندگان پاس تقریباً به یک سوم کاهش یافت و با وجود افزایش تعداد کرسی‌های این مجالس، نتوانست بیش از ۳۶ نماینده به این مجالس بفرستد.



نام *
رایانامه *
تارنما